Tools om toekomstbestendiger te worden
kennis, voorbeelden, informatie en onderzoek
1. Do It Yourself-aanpak
Stel in kort tijd je eigen Toekomstplan op. Met een DIY-aanpak kun je meteen aan de slag. Je bepaalt zelf de Tools die je gebruikt, het tempo en wie je erbij betrekt.
- Aftrap - Wat willen we bereiken?
- Kijk vooruit - Wat komt er op onze club af?
- Meet - Hoe staat onze club ervoor?
- Kies - Wat zijn onze speerpunten en acties?
- Actie - De toekomst begint nu.
Zelf onderzoeken waar je club staat, waar kansen liggen en wat nodig is voor de toekomst. Lees meer over de DIY-aanpak van de Toekomstversneller.
2. Praktijkcase
Van 395 naar ruim 1.600 leden én van een traditionele voetbalvereniging naar een hybride verenigingsorganisatie. Daar gaat deze praktijkcase over.
Vraag de Praktijkcase aan, profiteer van de ervaringen en tips uit de praktijk en vertaal ze snel naar je eigen vereniging.
Deze praktijkcase is gebaseerd op de 35-jarige ontwikkeling van voetbalvereniging VDZ uit Arnhem. In die periode is de vereniging gegroeid van een traditionele voetbalvereniging met 395 leden naar een hybride ‘open’ voetbalvereniging met ruim 1.600 leden.
De praktijkcase is geen theoretisch model. Geen verzameling losse voorbeelden, formulieren of templates. Maar 35 jaar praktijkervaring, vertaald naar een concrete aanpak waarmee jouw vereniging zelf aan de slag kan — inclusief praktijkvoorbeelden, aanpak, tips, formats, templates en persoonlijk advies.
3. Organisaties & Netwerken
RVVB.
Sportinnovator.
Mulier Instituut.
Centrum veilige sport.
Werkgevers in de sport.
RIVM - Sport en bewegen.
Vereniging Sport en Gemeenten.
Kenniscentrum Sport en Bewegen.
Rijksoverheid (VWS) - Sport en bewegen.
NOC*NSF - Clubondersteunersplatform.
KNVB EenTweetje - Bestuurdersplatform.
Sportkracht12 (provinciale sportorganisaties).
Eigen sportbond gemeente / sportbedrijf / provincie / diverse advies- en onderzoeksbureaus.
4. Kennis & Opleiding
Websites:
RVVB nieuws.
Sportakkoord.
Alles over sport.
Sport & Strategie.
SportKnowHowXL.
Clubbase - E-learnings.
Clubbase - Kennisbank.
Clubbase - Opleidingen.
Clubbase - Bestuurders.
NOC*NSF - Clubbestuurders - Algemeen.
NOC*NSF - Clubbestuurders - Opleidingen.
NOC*NSF - Vitale clubs en bestuurlijk kader.
NOC*NSF - Bouwstenen vitale sportvereniging.
KNVB - Bestuur en verenigingsbeleid.
KNVB - Besturen en praktijkverhalen.
KNVB - Besturen met impact.
RIVM - Sport en bewegen in cijfers.
Kenniscentrum Sport en Bewegen - Kennisbank.
Sportwerkgever - Kennisbank.
Sport 14 online leeromgeving.
Rabobank Clubondersteuning.
Movisie - Vrijwilligersinzet.
De Verschilmaker.
Eigen sportbond / gemeente / sportbedrijf / provincie / diverse advies- en onderzoeksbureaus.
Vakbladen:
Sport & Strategie.
Sport Bestuur & Management.
5. Boeken & Video's
Boeken:
Besturen met een visie.
De gelukkige vereniging.
Verenigingen veranderen.
Sportverenigingen in Nederland.
Back2Basic voor sportverenigingen.
Het grote ideeënboek voor sportclubs.
Vitale clubs voor sport en samenleving.
43 modellen voor een vereniging met impact.
Handboek marketing voor sportverenigingen.
Handboek communicatie voor sportverenigingen.
De toekomstigbestendige sportvereniging (e-book)
De leider als spelverdeler-14 visies op leiderschap in de sport.
Eigen sportbond / gemeente / sportbedrijf / provincie / diverse advies- en onderzoeksbureaus.
Video's:
Back2Basics - video's over modern verenigingsbesturen.
Eigen sportbond / gemeente / sportbedrijf / provincie / diverse advies- en onderzoeksbureaus.
6. Inspirerende voorbeelden
Er is geen ranglijst van meest toekomstbestendige clubs. Wel kun je onderstaande clubs tegenkomen in publicaties van NOC*NSF en de verschillende sportbonden.
TV Rapiditas - Tennis: Clubbinding en clubgevoel. De club heeft zelfs een bestuurder Sociaal Management die zich specifiek richt op verbinding, betrokkenheid en identiteit. Lees meer.
HRC - Rugby: Toekomstvisie en planvorming. Met een gedragen toekomstplan bracht de club meer richting, rust en ledenbetrokkenheid.
AV Altis - Atletiek: Sociale cohesie en eenheid. Leden voelen zich niet alleen sporter maar onderdeel van een hechte gemeenschap.
TC de Pedaleurs Malden - Wielrennen: Leden betrekken bij de toekomst. Een mooi voorbeeld van gezamenlijk nadenken over vergrijzing, ledenaanwas, sportaanbod en behoud van het sociale karakter.
VDZ - Voetbal: Clubontwikkeling en verenigingskracht – sportontwikkeling, kader, vrijwilligers, organisatie, accommodatie en maatschappelijke betekenis met elkaar verbinden.
7. Toekomstscan
Een Toekomstscan helpt je om vanuit verschillende invalshoeken naar de toekomst van je club te kijken. De verschillende deelscans dwingen je als het ware om niet alleen vanuit de dagelijkse praktijk naar de vereniging te kijken, maar ook te kijken naar ontwikkelingen in de omgeving, mogelijke samenwerkingskansen en concrete verbeterpunten.
Een Toekomstscan kan bestaan uit meerdere deelscans:
- Omgevingsscan – wat gebeurt er om ons heen en welke (toekomstige) ontwikkelingen zijn voor ons relevant?
- Bouwstenenscan – welke eigenschappen zijn belangrijk voor een toekomstbestendige club en hoe staan we ervoor?
- Succesfactorenscan – wat moeten we binnen onze vereniging goed organiseren en ontwikkelen?
- Samenwerkingsscan – welke kansen kunnen we benutten door samen te werken met anderen?
- Clubscan: hoe functioneert de club nu en wat zijn concrete verbeterpunten?
De scanresultaten geven samen een goed beeld van waar de vereniging staat, welke ontwikkelingen en kansen relevant zijn en waar de grootste ontwikkel- en verbeterpunten liggen. Vanuit de scanresultaten kun je bepalen welke speerpunten, doelen en acties in het Toekomstplan komen.
8. Deelscans
Hieronder vind je de verschillende deelscans. Je kan als club zelf bepalen welke deelscans je wilt gebruiken. Je kunt de scans desgewenst zelf aanvullen of aanpassen. Iedere club is uniek en kiest zijn eigen aanpak.
Omgevingsscan
DTC-Omgevingsscan - Startvragen (PDF).
DTC-Omgevingsscan - Informatiebronnen (PDF).
DTC-Omgevingsscan - Resultaten (PDF).
Bouwstenenscan
DTC-Bouwstenenscan (PDF).
Succesfactorenscan
DTC-Succesfactorenscan (PDF).
Samenwerkingsscan
DTC-Samenwerkingsscan (PDF).
Clubscan
DTC-Clubscan (PDF) is onderdeel van de Toekomstversneller.
De scanresultaten vormen het vertrekpunt voor het gesprek: wat is voor onze vereniging het meest relevant? Waar liggen de grootste ontwikkelkansen en verbeterpunten? En welke keuzes moeten we maken voor de komende jaren?
De uitkomsten kunnen vervolgens worden vertaald naar de belangrijkste speerpunten, doelen en acties in het Toekomstplan.
9. Algemene checklists
Het aanbod aan algemene checklists en stappenplannen voor bestuurders is groot, maar versnipperd.
Je vindt ze op tal van websites van organisaties als NOC*NSF, KNVB, Clubbase, Centrum Veilige Sport Nederland, Kenniscentrum Sport & Bewegen, overheidsinstellingen, onderzoeksbureaus en andere organisaties.
Clubbase - Tools.
Clubbase - Landelijke kennisbank.
NOC*NSF - Beroepskrachten (Toolkit).
Kenniscentrum Sport en Bewegen - Producten.
De meeste checklists en stappenplannen zijn thematisch en praktisch opgezet. Ze beantwoorden vooral operationele vragen als: wat moeten we doen? Hoe doe je dat? Hebben we dit als sportvereniging goed gedaan?
In onderstaand document (PDF) vind je 90 webpagina's met checklists en stappenplannen. Onderverdeeld naar de 11 succesfactoren en met verwijzing naar de webpagina.
10. Onderzoek & Rapporten
Een overzicht van relevante onderzoeken en rapporten die de laatste jaren zijn verschenen met link naar website of PDF-document.
Sportverenigingen zoeken vooral vrijwilligers, geld en praktische hulp, RVVB, 2026.
Clubondersteuning in Nederland, Mulier Instituut, 2026.
Professionalisering bij sportverenigingen en sportparken - deel 2, Mulier Instituut, 2026.
Professionalisering bij sportverenigingen en sportparken - deel 1, Mulier Instituut, 2025.
Professionele slagkracht in de vereniging, Mulier Instituut, 2025.
Nieuwe managementbenadering voor sportverenigingen, Mulier Instituut, 2025.
Clubkadermonitor 2025, NOC*NSF, 2025.
Sportinnovatiemonitor 2025, ACBE, Mulier Instituut, 2025.
De rol van de verenigingsmanager - Bewust overal anders, NMC Bright, 2024.
Onderzoek naar vitale sportverenigingen - Landelijkse monitor Sportakkoord II, Mulier Instituut, 2023.
Monitoring Sportakkoord II, RIVM, 2023.
Vrijwilligerswerk, van structureel naar incidenteel, Mulier Instituut, 2023.
Zo werf je meer vrijwilligers voor je organisatie, Motivaction, 2023.
Toekomstbestendigheid sportverenigingen, RVVB, 2023.
Sportverenigingen in transitie - Verbreding diensten en professionalisering 2007-2021, Mulier Instituut, 2022.
Professionals bij sportclubs, deel 2, reconstructie van hybride modellen in de georganiseerde sport, NOC*NSF, 2022.
Organisatiekracht sportverenigingen in Nederland, Mulier Instituut, 2019/14.
Sportverenigingen in Nederland – Veerkrachtige verbanden voor sport, Mulier Instituut, 2018.
Een sportvereniging zonder vrijwilligers, Mulier Instituut, 2018.
Passend besturen, Mulier Instituut & NOC*NSF, 2017.
Sport Toekomstverkenning - een sportiever Nederland, RIVM, 2017.
Toekomstbestendige sportverenigingen – wat vinden sporters, Muzus, 2016.
Eigen sportbond / gemeente / sportbedrijf / provincie / diverse advies- en onderzoeksbureaus.
Wil je snel aan de slag met jouw eigen club? Kijk dan bij Praktijkcase of de Toekomstversneller.
De Toekomstbestendige Club is klaar voor de uitdagingen van de 21e eeuw.
De sportvereniging kun je beschouwen als een lerende organisatie.
Toekomstbestendig betekent dat je als sportvereniging leergierig bent en slim gebruik maakt van de mogelijkheden die er zijn.
